วิธีเลือกภาชนะ Food Grade ปลอดภัยต่อสุขภาพ ไร้สารพิษ

           ในชีวิตประจำวัน เราสัมผัสกับภาชนะและบรรจุภัณฑ์อาหารนับสิบครั้งตั้งแต่เช้าจรดค่ำ ไม่ว่าจะเป็นกล่องข้าว ขวดน้ำ จาน ชาม หรือแม้แต่ถุงพลาสติกที่ใส่ของจากตลาด แต่คุณเคยสงสัยไหมว่า ภาชนะเหล่านั้นปลอดภัยต่อสุขภาพจริง ๆ หรือเปล่า? ปัญหาสารปนเปื้อนจากภาชนะลงสู่อาหารนั้นเกิดขึ้นจริงและส่งผลต่อสุขภาพในระยะยาว  การรู้จักภาชนะ Food Gradeและวิธีเลือกใช้อย่างถูกต้องจึงเป็นสิ่งที่ทุกคนควรรู้

ภาชนะ Food Grade คืออะไร และทำไมถึงสำคัญ?

           คำว่า Food Grade หรือ "เกรดอาหาร" หมายถึงวัสดุที่ได้รับการรับรองว่าปลอดภัยสำหรับการสัมผัสกับอาหารและเครื่องดื่มโดยตรง โดยไม่ปล่อยสารเคมีอันตรายหรือสิ่งปนเปื้อนเข้าสู่อาหารในปริมาณที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ

           วัสดุ Food Grade ต้องผ่านการทดสอบและได้รับการรับรองจากองค์กรที่เกี่ยวข้อง เช่น องค์การอาหารและยาของสหรัฐอเมริกา (FDA) มาตรฐานยุโรป (EU 10/2011) หรือมาตรฐานของแต่ละประเทศ ซึ่งในไทยดูแลโดยสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) วัสดุที่ไม่ผ่านมาตรฐานเหล่านี้อาจมีส่วนผสมของสารที่เป็นอันตราย เช่น สีย้อม สารทำให้พลาสติกอ่อนตัว หรือโลหะหนักที่สามารถละลายออกมาได้เมื่อสัมผัสกับอาหาร ความร้อน หรือกรด

           สาเหตุที่ต้องให้ความสำคัญกับเรื่องนี้คือผลกระทบต่อสุขภาพมักไม่ได้เกิดขึ้นทันที แต่สะสมในร่างกายเป็นเวลานาน สารพิษบางชนิดอาจรบกวนระบบฮอร์โมน ส่งผลต่อพัฒนาการของเด็ก หรือเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคเรื้อรังในระยะยาว การเลือกภาชนะ Food Grade จึงเป็นการลงทุนในสุขภาพระยะยาวที่คุ้มค่ามาก

รหัสพลาสติกที่ควรรู้ก่อนซื้อภาชนะ

           พลาสติก Food Grade แบ่งตามเบอร์รีไซเคิล (สามเหลี่ยมใต้ภาชนะ) เป็น 7 ประเภท โดยเบอร์ที่ปลอดภัยสำหรับใส่อาหารได้แก่

           - เบอร์ 1 (PET/PETE) เหนียวทนทาน โปร่งใส ป้องกันการรั่วซึมของก๊าซได้ดี รีไซเคิลได้ 100% ใช้ทำขวดน้ำดื่ม น้ำอัดลม

           - เบอร์ 2 (HDPE) แข็งแรงทนทาน ทนกรดด่างดีที่สุด แช่แข็งได้ไม่แตกง่าย ใช้ทำขวดนม กระปุกยา ขวดแชมพู

           - เบอร์ 3 (PVC) แข็งแรงราคาถูก แต่มีคลอรีนและสารเสริม ไม่เหมาะกับอาหาร ใช้ทำท่อประปา ฉนวนไฟฟ้า

           - เบอร์ 4 (LDPE) ยืดหยุ่นดีที่สุด กันน้ำได้ดี แต่ไม่ทนความร้อน ใช้ทำถุงพลาสติก ฟิล์มแรปอาหาร

           - เบอร์ 5 (PP) น้ำหนักเบาที่สุด ทนความร้อนและเย็นดี ปลอดภัยสำหรับอาหาร ใช้ทำกล่องข้าว จานชามพลาสติก

           - เบอร์ 6 (PS) น้ำหนักเบา ราคาถูก แต่เปราะ ไม่ทนความร้อน รีไซเคิลยาก ใช้ทำกล่องโฟม

           - เบอร์ 7 (Other) รวมพลาสติกอื่นๆ เช่น PC, ABS, ไนลอน ควรเลือกแบบไร้ BPA

ภาชนะแต่ละประเภท ข้อดีและข้อควรระวัง

    - แก้วและเซรามิก ปลอดภัยที่สุด

           ภาชนะแก้วและเซรามิกที่ผลิตมาตรฐานเป็นตัวเลือกที่ปลอดภัยที่สุดสำหรับใส่อาหาร เนื่องจากไม่มีการปล่อยสารเคมีใด ๆ ออกมา ทนความร้อนได้ดี เหมาะกับการอุ่นอาหารในไมโครเวฟ ทนกรดและด่าง ทำความสะอาดง่าย และอายุการใช้งานยาวนาน ข้อเสียหลักคือหนักและแตกได้ง่าย ควรระวังเซรามิกที่มีสีสันฉูดฉาดจากสีย้อมคุณภาพต่ำ ซึ่งอาจมีโลหะหนักเจือปน ควรเลือกแบรนด์ที่ได้รับการรับรองมาตรฐาน

    - สแตนเลส ทนทานและปลอดภัยในระยะยาว

           ภาชนะสแตนเลส Grade 304 (18/8) และ Grade 316 เป็นตัวเลือกยอดนิยมสำหรับภาชนะอาหาร ทนทานสูง ไม่เป็นสนิม ไม่ดูดซับกลิ่นหรือรส และมีอายุการใช้งานหลายสิบปี ควรหลีกเลี่ยงสแตนเลสเกรดต่ำที่ไม่มีการระบุ Grade เพราะอาจมีส่วนผสมของนิกเกิลหรือโครเมียมในปริมาณที่สูงเกินมาตรฐาน ข้อเสียคือไม่เหมาะกับไมโครเวฟและอาหารที่มีความเป็นกรดสูงในระยะยาว

    - พลาสติก PP (เลข 5) เหมาะสุดสำหรับกล่องข้าว

           Polypropylene หรือ PP ที่มีสัญลักษณ์เลข 5 เป็นพลาสติกที่ปลอดภัยที่สุดสำหรับใช้เป็นภาชนะอาหาร ทนความร้อนได้ถึงประมาณ 120-130 องศาเซลเซียส เหมาะสำหรับใช้ในไมโครเวฟ เครื่องล้างจาน และแช่ตู้เย็น ไม่มี BPA และสารพิษอื่น ๆ ที่เป็นอันตราย ควรเลือกที่มีฉลาก "BPA Free" อย่างชัดเจน และหลีกเลี่ยงการใช้กับอาหารที่มีไขมันสูงในอุณหภูมิสูงมาก ๆ

    - ซิลิโคนเกรดอาหาร ยืดหยุ่น ทนทาน

           ซิลิโคน Food Grade กำลังได้รับความนิยมมากขึ้น เพราะยืดหยุ่น ทนความร้อนและความเย็นได้กว้างมาก ตั้งแต่ -40 ถึง 230 องศาเซลเซียส ไม่มีสารพิษ และทำความสะอาดง่าย เหมาะสำหรับพิมพ์อบ ถุงเก็บอาหาร หรืออุปกรณ์ครัวต่าง ๆ ควรเลือกที่ระบุว่าเป็น "Food Grade Silicone" และหลีกเลี่ยงซิลิโคนคุณภาพต่ำที่อาจมีสารตัวเติมราคาถูกปนอยู่

    - ไม้และไม้ไผ่ ธรรมชาติและสวยงาม

           ภาชนะไม้และไม้ไผ่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมและสวยงาม แต่ต้องดูแลรักษาเป็นพิเศษ ควรเลือกที่ผ่านการเคลือบผิวด้วยน้ำมันที่ปลอดภัยสำหรับอาหาร หลีกเลี่ยงการแช่น้ำนานหรือใส่อาหารที่มีความชื้นสูงเป็นเวลานาน เพราะอาจทำให้เชื้อราเจริญเติบโตได้ ไม่เหมาะสำหรับใช้ในเครื่องล้างจานหรือไมโครเวฟ

สัญญาณเตือนที่บอกว่าภาชนะไม่ปลอดภัย

           นอกจากการตรวจสอบรหัสพลาสติกและวัสดุแล้ว ยังมีสัญญาณที่บ่งบอกว่าภาชนะที่ใช้อยู่อาจไม่ปลอดภัยอีกด้วย หากพบสิ่งเหล่านี้ ควรเปลี่ยนภาชนะใหม่โดยเร็ว

           - กลิ่นพลาสติกหรือสารเคมีรุนแรง โดยเฉพาะเมื่ออุ่นอาหารหรือเติมของร้อนลงไป นี่คือสัญญาณชัดเจนว่าสารเคมีกำลังระเหยออกมา

           - รอยขีดข่วนลึกหรือรอยร้าวบนพลาสติก บริเวณที่มีรอยเหล่านี้จะปล่อยสารเคมีออกมาได้มากขึ้น เพราะพื้นที่ผิวสัมผัสเพิ่มขึ้น

           - การเปลี่ยนสีหรือเนื้อสัมผัสผิดปกติ ภาชนะพลาสติกที่เริ่มเปลี่ยนสีเป็นสีเหลืองหรือขุ่นมัวผิดปกติแสดงว่าวัสดุกำลังเสื่อมสภาพ

           - อาหารมีรสชาติหรือกลิ่นแปลก หากอาหารที่บรรจุในภาชนะมีรสขมหรือกลิ่นแปลกปลอมโดยที่อาหารยังสด อาจเกิดจากการปนเปื้อนของสารจากภาชนะ

           การเลือกภาชนะ Food Grade เป็นเรื่องที่ต้องให้ความสำคัญมากกว่าที่คนส่วนใหญ่คิด เพราะส่งผลโดยตรงต่อสุขภาพในระยะยาวของทั้งตัวเองและคนในครอบครัว การใช้ภาชนะให้ถูกประเภทกับอาหารและอุณหภูมิที่เหมาะสมจะช่วยให้ภาชนะนั้นปลอดภัยและมีอายุการใช้งานยาวนาน

           สุดท้ายนี้ ความปลอดภัยของอาหารไม่ได้เริ่มต้นที่การเลือกวัตถุดิบเท่านั้น แต่เริ่มตั้งแต่ภาชนะที่คุณใช้ในการปรุงและเก็บรักษาอาหารด้วย การลงทุนกับภาชนะ Food Grade คุณภาพดีเพียงครั้งเดียว ดีกว่าการเสียสุขภาพในระยะยาวอย่างแน่นอน ดูแลตัวเองและคนที่คุณรักเริ่มต้นจากทุกมื้ออาหารที่บ้านได้เลย